Barbara van Nicomedië (273-306) is een christelijke heilige, maagd en martelares. Zij leeft in Nicomedië (Nicomedia) en in dezelfde periode als de heilige Nicolaas verblijft zij in Klein-Azie. Tussen Barbara en Nicolaas zijn vele overeenkomsten, die in het volgende worden belicht.
Barbara is de beeldschone dochter van een rijke man, die heiden is. De vader sluit zijn enige dochter op in een toren om haar te beschermen tegen onwelkome invloeden van jongemannen. De vader wil haar namelijk uithuwelijken. Toch bekeert Barbara zich tot het christendom. De vader ontdekt haar toetreding tot het christendom als zij een derde venster in de toren vraagt. Dit venster met de twee reeds aanwezige ramen symboliseren de Heilige Drie-Eenheid (Vader, Zoon en Geest). Vervolgens tracht de vader Barbara van het geloof af te brengen en hiertoe laat hij haar zelfs martelen, maar in de daarop volgende nacht genezen de wonden op wonderbaarlijke wijze. Barbara blijft bij haar geloof. Als de vader dit verneemt laat hij zijn dochter onthoofden. Barbara sterft op 4 december en dit is haar feestdag geworden. Haar vader wordt na de onthoofding dodelijk getroffen door de bliksem.
Barbara wordt afgebeeld met enkele attributen, namelijk een toren met drie ramen, kroon, martelaarspalm, kanon en zwaard, omdat zij is onthoofd. Zij is de beschermheilige van onder meer artilleristen, beiaardiers, bouwvakkers, brandweerlieden, gevangen, infanteriesoldaten, telegrafisten, mijnwerkers, steenhouwers en tunnelbouwers. Barbara is ook de beschermvrouwe van onder andere de Nederlandse stad Culemborg.
De heilige Barbara wordt aangeroepen tegen gevaren van bliksem, brand, koorts, plotselinge dood en storm. Barbara is een populaire heilige en dit heeft een hoogtepunt bereikt in de middeleeuwen.
Op de sterfdatum van Barbara, 4 december, worden prunustakken (kersentakken) afgeknipt en in een vaas gezet om met Kerstmis te bloeien. In het Nederlandse Limburg en het Duitse Rheinland (Rijnland) komt het voor dat op 4 december kinderen de schoen zetten. De volgende dag is deze gevuld met lekkernijen.
De heilige Barbara is één van de 14 noodhelpers, “Veertien Heilige Helpers”, die individueel en als groep worden vereerd. Het begrip noodhelper komt het eerst voor in het Duitse Rijnland en dit als een gevolg van een pestepidemie in de 14e eeuw. De 14 noodhelpers zijn: Achatius, Barbara, Blasius, Catharina, Christoffel, Cyriacus, Dionysius, Egidius, Erasmus/Emo, Eustachius, Joris, Margaretha, Pantaleon en Vitus.
Sint-Barbara wordt in Nederlands Limburg “Sinte Berbke” genoemd. In het zuiden van Limburg en ook in het Duitse Rheinland (Rijnland) is Barbara de huishoudster, begeleidster of vrouw van Sint-Nicolaas genoemd. Hiervoor zijn redenen te noemen:
-het feest van Sint-Nicolaas is afgeleid van Germaanse gebruiken. In de Germaanse cultuur heeft oppergod Wodan een vrouw met de naam Frigga. Zij is koningin van de goden en staat bekend als een wijze en zorgzame echtgenote, die ook waakt over de mensen. Frigga is het voorbeeld van vrouwelijke kracht en wijsheid. Frigga is de godin van het huwelijk, moederschap en vruchtbaarheid. In de Noorse mythologie heet zij Frigg, is de vrouw van oppergod Odin en is de voornaamste onder de godinnen.
-de feestdag van Barbara is 4 december en haar sterfdatum ligt dichtbij 6 december; de naamdag van Nicolaas
-beiden leven in dezelfde periode, namelijk in het einde van de 3e en begin van de 4e eeuw
-de twee heiligen wonen in Klein-Azië
-Barbara en Nicolaas geloven in de Heilige Drie-Eenheid
-zowel Barbara, als Nicolaas worden vereerd in de Katholieke en Orthodoxe Kerk; zij zijn heiligen in het Oosten en Westen
-Barbara en Nicolaas zijn beschermheiligen van veel beroepsgroepen en worden tegen allerlei gevaren aangeroepen
-in het Zuid-Limburgse Valkenburg is de kerk in het centrum van de plaats toegewijd aan Nicolaas en Barbara.
~~~