In Italië zijn zowel inwoners van Bari, als van Venetië van plan de stoffelijke overblijfselen van de Heilige Nicolaas in veiligheid te brengen. Italianen willen niet dat het graf van Nicolaas wordt geschonden door vernielzuchtige aanhangers van de steeds oprukkende islam. In beide plaatsen worden plannen gesmeed om de Heilige Nicolaas te redden. Als het in Bari doordringt dat Venetianen voornemens zijn de Heilige Nicolaas te redden voordat het graf en inhoud van Nicolaas worden vernietigd door de Ottomanen, schieten zij in actie. Het is dan 1087 …
Een groep van 62 zeelieden en handelaren uit het Zuid-Italiaanse Bari steekt in drie schepen de Adriatische Zee over. De Italianen komen in Myra en vinden de sarcofaag van de Heilige Nicolaas en maken de stenen lijkkist open. Vervolgens nemen zij de stoffelijke resten van de Heilige Nicolaas mee. De terugreis naar Bari begint en de beenderen van Nicolaas zijn in veiligheid. Na enkele dagen komen de Italianen in Bari aan. Het is in de avond van 8 mei 1087 als de redders van de relieken van Nicolaas de haven van Bari in het zicht krijgen. Op 9 mei 1087 komen de drie schepen in Bari aan. De relieken van het lichaam van de Heilige Nicolaas wordt vervoerd door het schip met de naam “Matteo”. De relikwieën van Nicolaas liggen in een houten kist die bedekt is met stoffen uit Antiochië. De zeelieden en handelaren, die het huzarenstuk met succes hebben bekroond, worden op geestdriftige wijze verwelkomt. De overbrenging, “translatio” in het Latijn en “traslazione” in het Italiaans, is een succes. De Italianen hebben het stoffelijk overschot van de Heilige Nicolaas juist op tijd gered. Zij hebben de vernielzuchtige Ottomanen en de concurrerende Venetianen het nakijken gegeven. In 1087 eindigt de verering van Nicolaas in Myra en begint er een nieuwe, veelbelovende toekomst in Bari. De 62 zeelieden en handelaren hebben de stad Bari een befaamde heilige bezorgd en de mensen beschermt en de stad welvaart brengt. Voor heldendaad worden de 62 redders beloond en ontvangen rechten en privileges, die op een perkament zijn vermeld, dat zich in het archief van de basiliek van Bari bevindt.
~~~
Van de overbrenging/translatio in 1087 is ook een ooggetuigenverslag van de geestelijke Nicephoro, ook wordt gesproken van Nikephoros. Volgens historici is het een betrouwbare weergave van de gebeurtenis. De titel van de Latijnse tekst is:
“Translatio Barium anno 1087 auctore Nicephoro clerico Barensi”. In het Nederlands betekent dit: “de overbrenging in het jaar 1087, door Nicephoro geestelijke te Bari”.
Monniken houden de wacht bij de basiliek te Myra waar bisschop Nicolaas is begraven sinds ±343. Als zeelieden uit Bari in Myra komen en naar de basiliek gaan wijzen monniken de plaats aan waar de vloeistof uit de botten van Nicolaas komt. Ineens krijgen de monniken door dat de zeelieden het geraamte van Sint-Nicolaas willen stelen. Zij willen om hulp roepen. Zover komt het niet want de zeelieden overmeesteren de monniken. De zeelieden dwingen de geestelijken de juiste plaats aan te wijzen van het stoffelijk overschot van Nicolaas. De zeelieden breken de marmeren vloer open en vinden het witmarmeren graf met kist, gevuld met heilige olie. De mannen wikkelen het gebeente in doeken en brengen het naar de schepen in de haven. Woedende inwoners van Myra roepen hen na.
Tijdens de terugreis steekt een storm op en de schepen drijven af naar Patara, waar Nicolaas is geboren. Dan ontstaat een noodsituatie door de hoge golven en vijf zeelieden bekennen, dat zij stiekem stukjes van het gebeente van Nicolaas hebben weggenomen. De dieven geven de botjes terug en de storm gaat liggen.
Als de schepen aankomen in de haven van San Giorgio, nabij Bari, wordt het gebeente van Nicolaas in een houten kist gelegd.
Bij aankomst van de schepen in Bari met Nicolaas in de lijkkist is het 9 mei 1087. Dan ontstaat een hevig meningsverschil tussen de aartsbisschop Ursos en de zeelieden. De aartsbisschop wil de kist met Nicolaas naar de kathedraal laten brengen en de anderen willen dat voor de Heilige Nicolaas een nieuwe kerk wordt gebouwd. Het geschil loopt danig uit de hand en in Bari breken onlusten uit met twee doden tot gevolg.
Voorlopig gaat het stoffelijk overschot van Nicolaas naar het benedictijnenklooster waar abt Eias de leiding heeft.
Wat later stemt de aartsbisschop in met de bouw van een nieuwe kerk, toegewijd aan de Heilige Nicolaas.
In 1089 overlijdt bisschop Ursus en Elias volgt hem op. Elias wijdt in september 1089 de crypte in van de Sint-Nicolaaskerk. Paus Urbanus II plaatst het gebeente van Nicolaas onder het altaar en hij roept 9 mei uit tot een kerkelijke feestdag.
Door de translatie krijgt de stad Bari een hoger aanzien.
~~~
De Turkse regering heeft meermaals geprobeerd het gebeente van Nicolaas terug te krijgen. Echter, de Italiaanse regering heeft deze verzoeken steeds afgewezen. In de loop van de tijd wordt het terugvragen van het gebeente van Nicolaas een steeds grotere prestigezaak voor de opeenvolgende, Turkse regeringen. De Turkse overheid is van mening dat Nicolaas Turks erfgoed is en in Turkije hoort te zijn. Zij stellen dat Nicolaas is geboren, heeft geleefd en is gestorven in de streek, die nu tot Turkije behoort. Nicolaas hoort dan ook in Turkije te rusten, zo stellen de Turkse machthebbers. De Turken beschuldigen de Italianen dat zij Nicolaas hebben geroofd. De Italianen delen dit niet! Zij vinden dat Nicolaas door hen is gered. Dit politiek gekrakeel houdt maar niet op en betekent dat de Heilige Nicolaas gewoon in Bari blijft.
~~~