Het woord “stok”, “stock” of “stoc” is een boom, paal of stronk, waaraan een beeld van een heilige is bevestigd. Een Sint-Nicolaasstok is dan een paal waar een beeldje van de Heilige Nicolaas aan vast is gemaakt. Ook wordt gesproken van een “stokske”. In België en Nederland hebben enige “stokken” van Sint-Nicolaas gestaan.
Een praktijksituatie heeft zich voorgedaan in het Brabantse Helvoirt in 1309. In een “gemeijnt”, middeleeuws voor gemeenschappelijk grondbezit van inwoners van een plaats of streek, van Haaren door Jan II (1275-1312), hertog van Brabant en Limburg, bijgenaamd de Vreedzame, wordt melding gemaakt van een “Senter Claes Stoc”. Deze Sint-Nicolaasstok staat in het Brabantse Helvoirt en geeft de grens aan. In het document staat in het Latijn: “truncus, in quo connsistit imago beati Nicolaï” (boomstam waaraan het beeld staat van de Heilige Nicolaas). Bij een dergelijke “stok” is veelal een offerblok bevestigd en dit geldt zeker bij een stok van de Heilige Nicolaas, de Sint van de liefdadigheid voor armen en kinderen.
Een andere vermelding van een “stok” is uit 1338. In het schepenprotocol van ‘s-Hertogenbosch staat “gazofilacium dictum Center Claes stoc”. n het middeleeuwse Latijn betekent “gazofilacium” de plats waar giften voor de armen worden verzameld. Het Griekse woord “gazophylacium” staat in de oorspronkelijke betekenis voor schatkamer of schatbewaarplaats.
Uit het bovenstaande volgt dat “stoc”door de woorden “truncus” en “gazophylacium” een dubbele betekenis heeft. Uit de genoemde feiten blijkt dat in de 14e eeuw een “stoc” op een kruispunt van wegen een beeldje is aangebracht op een stok. Het gebeurt meermaals dat bij de plaats van een “stoc” een kapelletje komt en de naam “stoc” behouden blijft. Het vermelden van een offerblok is dan een metonymia ofwel verschuiving van betekenis.
~~~